على زمانى قمشه اى

174

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

براى كسب روزى به كارهاى ديوانى روى آورد و در اوقات فراغت به مسايل رياضى مىپرداخت . در دوران او دانش‌هاى رياضى سخت رونق داشت ، برخى مسايل هندسى از جمله تقسيم دايره به 7 و 9 جزء برابر « تقسيم زاويه به 3 جزء برابر كه از دوران‌هاى كهن از سوى رياضىدانان يونان مطرح شده و تا اين زمان راه حل نيافته بود به‌شدت مورد بحث اهل نظر بود . مسايلى نيز از سوى رياضىدانان بزرگ همين دوران مانند ابو جعفر خازن و ابو ريحان بيرونى طرح مىشد ، برخى از اين مسايل به معادلات درجه سوم و چهارم مىانجاميد و در نتيجه ، حلّ اين‌گونه معادلات نيز به‌عنوان يك موضوع مستقل مورد توجه قرار گرفته بود . از جمله ابو الجود محاسبه 9 ضلعى منتظم را به معادلهء X 3 G 1 - 3 X برگرداند ، و يك مسأله هندسى ديگر را كه به خواهش بيرونى بدان پرداخت ، به يك معادله درجه چهارم تحويل كرد و آن را از طريق تجزيه به معادلات سهمى و هذلولى حلّ نمود ، وى همچنين به حل مسأله تقسيم عدد 10 به دو جزء b و a با شرط برقرارى رابطه : a 2 G b 2 G a / b - 72 كه به معادله : X 2 G 13 1 / 2 X G 5 - 10 X 2 منجر مىشود توفيق يافت . پيش‌تر ، جمعى از رياضىدانان و از جمله آنان ابو سهل كوهى ، ابو الوفاى بوزجانى و ابو حامد صاغانى در حلّ مسأله اخير كوشيده و ناكام مانده بودند ، اين مسأله ظاهرا بسيار مهم تلقى مىشده و چنان‌كه گفته‌اند راه‌حلّى كه ابو الجود براى آن يافت در خزانه پادشاهان سامانى نگهدارى مىشده است حل اين مسأله را به ابو عبد اللّه محمد بن احمد شنّى نيز نسبت داده‌اند . همچنين مسأله رسم 7 ضلعى منتظم يا به‌عبارت ديگر تقسيم دايره به 7 جزء برابر بيش از مسايل ديگر نظرها را به خود جلب كرده بود ، چنان‌كه در